Op stap in Haarlem!

In deze rubriek wordt elke maand kort en krachtig een bijzonder, apart of juist heel gewoon opgegraven voorwerp belicht. Deze maand betreft het een kinderschoen.

0-88krm-0022bIn 1988 is door de Archeologische Werkgroep Haarlem onderzoek verricht in de Bakenesserbuurt te Haarlem. Ter hoogte van ‘t Krom 29-39 kon op de locatie van enkele gesloopte panden een opgraving worden uitgevoerd. Op het terrein zijn diverse ophogingslagen uit de middeleeuwen aangetroffen. De ophogingslagen illustreren de expansie van de middeleeuwse stad Haarlem op het grondgebied Bakenes.

Stadsafval
0-88krm-0031De ophogingslagen ter hoogte van ‘t Krom 29-39 bestaan uit diverse pakketten stadsafval en mest, met daarin de nodige voorwerpen van keramiek en metaal. Door de zuurstofarme omstandigheden in de ophogingspakketten zijn ook vergankelijke materialen als leer, textiel, been en hout goed bewaard. Aan de hand van het vondstmateriaal worden deze ophogingslagen in de periode circa 1350-1375 gedateerd, met een accent op 1350-1360. Dit levert niet alleen een goede datering voor de aanleg van dit gedeelte van de middeleeuwse stadsuitleg in de Bakenesserbuurt, maar verschaft ook een gedetailleerd inzicht in de samenstelling van het afval van de middeleeuwse Haarlemmer in de oude stad.

0-88krm-groep1Schoenen
Dankzij de gunstige conserveringsomstandigheden in de ophogingslagen zijn er veel voorwerpen van leer overgeleverd. De meeste voorwerpen zijn schoenen. Vanwege het grote aantal aangetroffen schoenen en de goed gedateerde ophogingslagen, vormen de schoenen een interessante informatiebron. Zo geeft de variatie aan welke modellen in deze periode naast elkaar voorkwamen en zegt de verhouding tussen het aantal modellen iets over de gangbaarheid. In totaal zijn er 53 schoenen aangetroffen. Van 36 schoenen kon het model worden bepaald. Allen dateren uit de tijd van de ophogingsactiviteiten, namelijk 1350-1375.

0-88krm-0022aKinderschoen
Het meest voorkomende model is een halfhoge tot hoge schoen, die met staartknopen op de wreef wordt gesloten. Deze schoen heeft geen ‘lastige’ veters om te strikken. Door de leren veters -staarten- met knoop en al door het knoopsgat te trekken, zat de schoen snel en eenvoudig dicht. Vergelijkbaar met het gemak van onze klittenbandsluiting. 0-88krm-0022eDit type schoen wordt vanwege de eenvoudige sluiting als kinderschoen geïnterpreteerd. Ook de kleine maten van de aangetroffen schoenen zijn veelzeggend. Deze lopen uiteen van maat 18 tot en met maat 31. Er is slechts een enkele schoen in maat 40 aangetroffen. De levensduur van schoenen was beperkt. Door het gebruik sleet de leren zool snel, waarna de schoen soms nog werd hersteld, maar vaak gewoon werd afgedankt. Zo is de versleten kinderschoen als afval weggegooid en uiteindelijk met veel ander stadsafval als vulling in de ophogingslagen van ’t Krom beland. Had de jeugdig drager ooit kunnen vermoeden dat honderden jaren later zijn of haar schoen door archeologen zou worden opgegraven en gekoesterd?0-88krm-0022d

Lezing romeinse leervondsten uit Velsen

Dit jaar is het 2000 jaar geleden dat de Romeinen in Velsen een havenfort bouwden, Castellum Flevum genaamd. Het jubileumjaar wordt gemarkeerd met diverse activiteiten in de gemeente Velsen.

Op maandag 14 december a.s. geeft dr. Carol van Driel-Muray een lezing over de romeinse leervondsten uit romeins Velsen.De lezing wordt georganiseerd door de Stichting Romeinen in Velsen en de Historische Kring Velsen en is gratis toegankelijk. De locatie voor de lezing is de Hofstede, Aletta Jacobsstraat 227, 1991 PT in Velserbroek. De lezing begint om 20.00 uur. (Er is ruime parkeergelegenheid bij het winkelcentrum.)

Tenten, tassen, schildhoezen en schoenen
Het Romeinse leger had een enorme behoefte aan leer, dat voor vele doeleinden gebruikt Dsc_0031-tentwerd, o.a. waterdichte tenten, tassen, schildhoezen en schoenen. Maar in tegenstelling tot aardewerk en metaal vergaat leer snel in de grond, waardoor het een ondergeschikte rol in onze interpretatie van militaire nederzettingen speelt. In dit opzicht is Velsen uniek te noemen, aangezien het een van de weinige forten is waar organisch materiaal goed bewaard is gebleven in de natte bodem van het havenbekken.

Inzicht
De leervondsten geven ons inzicht in de uitrusting van de soldaten, nijverheid binnen het kamp, de omgang met de lokale bevolking en algemene kwesties rond de bevoorrading. Vooral het schoeisel bevat veel informatie over de mensen in het kamp en over hun herkomst. De vondsten uit Velsen I worden in een bredere context geplaatst, waardoor het bijzonder karakter van deze vindplaats duidelijk naar voren zal komen.

Romeinse oorlogshaven
Het Romeinse fort en haven Velsen I is het noordelijkste Romeinse fort op het Europese Castellumvasteland en lag aan het Oer-IJ. De versterking is bijzonder omdat zij zo ver van het Romeinse centrum lag, en omdat het fort een unieke asymmetrische vorm had. Bovendien is de haven met steigers en boothuizen aangelegd naar mediterraan voorbeeld. Het geheel is in de jaren ’70 opgegraven en al meermaals het onderwerp geweest van artikelen en proefschriften, maar nog lang niet alle gegevenswaren in beeld gebracht.

illustratie: Ulco Glimmerveen

Dr. Carol van Driel is als archeoloog gespecialiseerd in leervondsten. Zij geeft leiding aan het Odyssee project Velsen 1. Dit project (NWO Odyssee 12) biedt een nieuwe blik op de vondsten van Velsen 1, waaronder het leer.

Zie ook het filmpje ‘Romeinen aan het IJ. Aspecten van Velsen I (NWO Odyssee 12)
Zie ook de website van illustrator Ulco Glimmerveen (Met dank voor het gebruik van de illustratie van het Romeinse forten haven van Velsen I.)

maxresdefault