Met de ogen van toen en nu

DSC08353Afgelopen donderdag werd de tentoonstelling ‘Vinex anno 1610’ geopend in het Archeologisch Museum in Haarlem. Het toont de vondsten uit de opgraving op het Wilsonsplein in 2011-2012.
Volgens de journalist van het Haarlems Dagblad, die er een groot artikel over schreef, geeft de tentoonstelling je een blik in de wereld van gewone man en vrouw in die tijd, zeg maar de “17e eeuwse Henk en Ingrid”. Wat een verrassende vergelijking, zo kan je het ook zien, dacht ik na het lezen van het bewuste stuk.

Sinds de invoering van de Nederlandse wetgeving op basis van ‘Het verdrag van Malta’ mogen amateurarcheologen niet meer ‘zelfstandig’ opgraven. Dat mocht daarvoor wel. IMG_2666Dit heeft tot een tweedeling geleid binnen de werkgroep van leden die nog wel en die niet meer hebben kunnen opgraven. De opgravingsverhalen krijgen langzamerhand een mythisch karakter. “Weet je nog…”. Toch doet er zich soms een buitenkans voor, dan mag er onder auspiciën van een bevoegd archeoloog worden meegeholpen aan een opgraving. Dat was ook het geval bij de opgraving van het Wilsonsplein. Als je pas net bent begonnen bij de werkgroep heb helaas ook die mogelijkheid gemist en kijk je met een gezonde jaloerse blik naar de foto’s van zo’n buitenkans.

Sinds enkele weken liggen er heel veel scherven van de opgraving van Huis ter Kleef op de uitlegtafels. Het is urenlang kijken, passen, meten, en nog een keer proberen of is het toch wellicht dat stukje of dat of die…  DSCN3057Door veel scherven van verschillende soorten aardewerk in je handen te hebben gehad en er goed naar te hebben gekeken en gevoeld, ga je langzaam de kenmerken in je opnemen.

DSC08345Verschil in glazuur, in kleur, dikte, versiering etc. Kon ik vroeger met een open blik naar voorwerpen in een vitrine kijken en denken:” dat is mooi, grappig interessant, lelijk of saai”, bezie ik het nu met hele andere ogen. Ik herken modellen, zie dat scherven goed of minder goed gelijmd zijn, waardeer mooie restauraties, bestudeer versieringen en besef hoeveel werk er is verricht tussen de daadwerkelijke opgraving en een tentoonstelling. En ooit hoop ik ook alle stappen van een dergelijk traject te mogen doorlopen.

De tentoonstelling ‘Vinex anno 1610.DSC08349 Dagelijks leven in Haarlems eerste officiële nieuwbouwwijk.’ is te zien tot en met 28 februari 2016 in het Archeologisch Museum Haarlem.

 

 

 

Voor meer informatie: Archeologisch Museum Haarlem

Aan de slag!

Eindelijk was het dan zover… Met veel plezier zijn we van de week gestart met de DSC07810uitwerking van de laatste keramiek uit de slotgracht van het kasteel Huis ter Kleef. Het betreft hier niet zomaar wat keramiek, maar het gaat om 47 kratten met enkele honderden kilo’s scherven uit de slotgracht naast de keukenvleugel. Naar verwachting zal er dus veel keukengerei in de vorm van kookpotten, bakpannen, kommen kunnen worden aangetroffen.

Puzzelen
Alle scherven keramiek worden netjes per vondstlaag en per keramieksoort uitgelegd, DSC07806waarna de verschillende scherven uitgebreid aan elkaar worden gepast. Na verloop van tijd ontstaan er zo complete en herkenbare voorwerpen uit de losse scherven. Deze voorwerpen worden zorgvuldig gelijmd, gefotografeerd en getekend. Alle voorwerpen en de resterende scherven worden vervolgens gedateerd.

Vragen
Om inzicht te krijgen in de handelsrelaties uit het verleden wordt waar mogelijk de productieplaats van de potten en pannen in kaart gebracht. Ook wordt de oorspronkelijke functie van de voorwerpen bepaald waardoor er een goed beeld ontstaat van de verschillende gebruiksfuncties. Samen met de vondstlocatie in de slotgracht geeft dit aan welke activiteiten, in welke periode, waar in het kasteel hebben plaatsgevonden. Met andere woorden, waar in welke periode werd gegeten, gekookt en geslapen. Ook kan aan de hand van de gedateerde keramiek worden vastgesteld in welke periode het kasteel is gebouDSC07834wd en wanneer en vleugels en torens zijn aangebouwd. Na afronding van het onderzoek worden de bevindingen in dik wetenschappelijk rapport en een fraai glossy publieksboek gepubliceerd.

Opgraving
De opgraving van het kasteel Huis ter Kleef heeft in de periode 1990-1994 plaatsgevonden. Na het eerste publieksboek ter gelegenheid van het 750-jarig bestaan van Haarlem en de bijbehorende tentoonstelling in het Archeologisch Museum Haarlem, is in 1996 gestart met de grootschalige uitwerking van het hele kasteelcomplex. Dit betreft zowel het kasteel, de omringende slotgracht als het bijbehorende voorhof met bijgebouwen. In de afgelopen jaren zijn vrijwel alle vondsten uit de slotgracht onderzocht, waaronder veel voorwerpen van metaal, bouwmateriaal, leer, bot, textiel en hout. Samen vormen ze een belangrijk onderdeel van het unieke verhaal over de bewoningsgeschiedenis van dit Haarlemse kasteel.

DSC07848

 

Laatste ronde Damstraat!

Wie de tentoonstelling ‘Handel en Wandel in de Damstraat: 600 jaar bedrijvigheid tussDSC04971en Spaarne en Markt’ nog wil zien moet snel zijn. De tentoonstelling is nog maar een kleine week te bekijken. Op 14 september valt het doek. Kortom, rep je komende dagen naar het Archeologisch Museum aan de Grote Markt, daal af en bekijk een van de meest spectaculaire opgravingen van de afgelopen decennia.

De tentoonstelling vertelt het verhaal over het ontstaan van de Damstraat in de 13e-eeuw en het gebruik van dit ‘zelfgemaakte’ stukje Haarlem in de zes eeuwen erna. Opgravingsvondsten, kaarten, foto’s, en historische objecten illustreren deze geschiedenis.

In vroeger tijden was het Spaarne veel breder dan nu. Het water kwam bijna tot aan wat nu het Klokhuisplein is. In de buitenbochten slijpt de rivier zijn loop steeds verder uit. Reden genoeg voor de jonge stad Haarlem, om een van die buitenbochten, dichtbij de markt en de Bavokerk, aan te plempen.

De eerste aanplemping moet al rond 1250 zijn geweest, de tweede vond plaats rond 1300. POSTER_handel en wandel_webDoor deze aanplempingen ontstond de Damstraat, die bij het Spaarne uitliep op het Slepershoofd. Daar stond al sinds de 14e eeuw een houten kraan, die de lading uit de aangemeerde boten op de kade hees. De Damstraat verbindt het Slepershoofd met de markt. Daar was ook een korenbeurs gevestigd.

In de Damstraat vond vanaf haar ontstaan in de middeleeuwen handel en nijverheid plaats. Aan de zuidzijde woonden ambachtslieden zoals bakkers, huikmakers, kraanwerkers en slepers. Aan de noordzijde verrezen grotere en fraaie gebouwen zoals het Fundatiehuis en het Waaggebouw en er waren verschillende herbergen. De huidige Waag is een laat 16e eeuws gebouw, waar tot 1915 goederen werden gewogen.

De tentoonstelling is samengesteld in samenwerking met de Archeologische Werkgroep Haarlem.

Romeinen en Friezen bij kasteel Brederode!

Dit jaar is het 2000 jaar geleden dat de Romeinen in Velsen een havenfort bouwden, Castellum Flevum genaamd. Het jubileumjaar wordt gemarkeerd met diverse activiteiten in de gemeente Velsen.

Legionairs burgers en inheemse Friezen
Op zaterdag 8 augustus wordt voor het publiek een speciaal ‘Romeinen enRomeinen Friezen-evenement’ bij kasteel Brederode gehouden. Er zijn echte legionairs, burgers en inheemse Friezen aanwezig en er worden tal van demonstraties gegeven, waaronder exercities, boogschieten en koken. Ook zijn er diverse kinderactiviteiten. Ontdekt en beleef het dagelijks leven van Romeinen en Friezen!

Panorama Magnum Vivens
Geniet tijdensUitzicht vanaf Castellum Flevum over de haven het evenement van het uitzicht vanaf Castellum Flevum over de haven. Het originele Romeinse uitzicht is voor het eerst in 2000 jaar weer levensgroot te zien.

Locatie
Het evenement ‘Romeinen en Friezen’ wordt op zaterdag 8 augustus naast de ruïne van Brederode, Velserenderlaan 2 in Santpoort-Zuid, gehouden en duurt van 10.00 tot 17.00 uur. De toegang is gratis.

Zie ook: www.2000jrromeineninvelsen.nl

Oude vloer ontdekt in Haarlemse St. Bavo

Bij opgravingen in de St. Bavokerk in Haarlem is een bijzondere ontdekking gedaan. Dat zegt stadsarcheologe Anja van Zalinge. Onder de 17e eeuwse vloer in een kelder van de kerk is nóg een vloer gevonden. Het gaat om een natuurstenen tegelvloer uit de 13de eeuw.

Gesloopte huizen
“We wisten dat toen deze kerk werd gebouwd, dat die honderden keren groter zou wordenkelder Bavo dan de kerk die hiervoor stond. De kerk heeft daarvoor omliggende grond moeten aankopen en mogelijk zijn er ook huizen gesloopt”, aldus Van Zalinge.

Raadsel
Volgens de archeologe was het altijd een raadsel waar de huizen precies hadden gestaan. Door de vondst van de 13de eeuwse vloer is er nu het vermoeden dat de kelder is gebouwd in een veel oudere kelder. “Het is waarschijnlijk dat daar een huis stond.”

Op dit moment wordt de kelder leeg geschept. Volgens Zalinge zijn de archeologen nog zo’n twee weken bezig met ‘puinruimen’.

bron: rtvnh.nl

Weer naar school!

Kijken, meten, tekenen, weer kijken en veel gummen. De afgelopen weken was het DSC04869muisstil in de werkruimte van de AWH. Onder toeziend ook van ‘tekendocent’ André Numan zwoegden de leden op hun tekeningen van diverse potten en pannen. Gedurende enkele lessen leerden zowel nieuwe als oudere leden zo de kneepjes van het vak. En dat viel niet mee! Naast de uitleg en begeleiding was het vooral veel oefenen geblazen. Met veel geduld – en af en toe wat gezucht en gezweet- werden de voorwerpen eerst nauwkeurig opgemeten en daarna op ruitjespapier één op één getekend. Na afloop kon men de potten en pannen wel dromen!

Bij opgravingen worden vaak veel voorwerpen van keramiek en glas gevonden. Na het DSC04900wassen, puzzelen en lijmen worden deze voorwerpen getekend en gefotografeerd. De tekeningen worden gebruikt bij de publicaties en catalogi. Alleen een aantal foto’s is helaas niet genoeg, want collega-archeologen willen graag een zo nauwkeurig mogelijk beeld van alle details en doorsnedes om hun eigen vondsten goed te kunnen vergelijken. Kortom, dankbaar (teken)werk!

Excursie naar het “Huis van Hilde”

Het was een leuk, leerzaam en gezellig bezoek dat we brachten aan het archeologisch museum van de provincie Noord Holland. Gedurende de bijeenkomst hoorde je twee soorten verhalen:

DSC05276

“Weet je nog, toen we dat bij die opgraving……” , bij veel voorwerpen kwamen de verhalen van het verleden, toen er nog werd opgegraven., terug. En wat een geheugen! Bij de meeste voorwerpen wist men nog de exacte locatie (inclusief spoor- en vondstnummer!), het weer van die dag, enz. enz.        Er klinkt een heimwee door naar de goede oude tijd en men is trots dat ‘hun’ voorwerp er nu zo mooi bij ligt in dit aangename museum.

DSC05296 “he, dat lijkt wel op…., is dit hetzelfde als…?”. De vondsten van andere locaties en opgravingen prikkelen altijd de bestaande kennis. Elke eigen opgraving of uitwerking levert veel vragen op. Voorwerpen die onduidelijk zijn qua datering, gebruik of uiterlijk. De herkenning en ontdekking dat een overeenkomst voorwerp ergens anders ook gevonden is, waarbij sommige vragen worden beantwoordt, levert minstens zoveel voldoening op als de vondst tijdens het opgraven zelf. Weer een puzzelstukje dat op zijn plaats valt.

 

En zoals dat bij betrokken deskundigen gaat, is er ook commentaar op fouten in de tentoonstelling. Een vriendelijke jonge dame die vrijwilligster is, luistert aandachtig en schrijft alle aanbevelingen op. Wellicht dat ze verholpen zijn, als we een volgende keer hier zeker weer naar toe gaan.

DSC05309 DSC05304

 

Opening tentoonstelling opgraving Damstraat

DSC04971 In het Archeologisch Museum Haarlem is op 30 april de tentoonstelling ‘Handel en wandel in de Damstraat. 600 jaar bedrijvigheid tussen Spaarne en Markt’ geopend. De tentoonstelling is een mooi tweeluik, want naast bodemvondsten worden ook historische gegevens van panden, bedrijven en bewoners parallel door de Historische Vereniging Haerlem in de Hoofdwacht getoond.

Opgraving
De Damstraat werd in 2002 door medewerkers van de Archeologische Dienst Haarlem en de Archeologische Werkgroep Haarlem onderzocht. Onder uiterst moeilijke omstandigheden –ernstige bodemverontreiniging en bouwwerkzaamheden- werd in een van de oudste delen van Haarlem gegraven. Op de locatie van het huidige Frans Halshotel werden diverse sporen uit het verre verleden aan he licht gebracht, waaronder de loop van de Beek. Daarnaast werden diverse aanplempingslagen, beerputtenen afvalkuilen uit de middeleeuwen blootgelegd. Naast grote hoeveelheden kookpotten en kannen werden in een beerput enkele unieke middeleeuwse drinkglaasjes uit circa 1400 geborgen. Uniek voor Haarlem. Ook de grote hoeveelheid overgeleverde voorwerpen van hout is bijzonder.

DSC04982Archeologisch Museum
Dankzij het archeologisch onderzoek en de uitwerking van de vondsten is er nu meer inzicht in de ontstaansgeschiedenis van dit kenmerkende stukje Haarlem. Stadsarcheoloog Anja van Zalinge vertelde enthousiast over de unieke samenwerking tussen de betrokken partijen en spraak haar waardering uit over het resultaat. Namens de Archeologische Werkgroep Haarlem gaf André Numan, één van de betrokken onderzoekers, een toelichting op het archeologisch onderzoek, de vondsten en de tentoonstelling.


Hoofdwacht
Na de opening in het Archeologisch Museum Haarlem verhuisde het gezelschap naar ‘de Hoofdwacht’ aan de overkant van de Grote Markt. Hans Felius van de Historische Werkgroep van de Historische Vereniging Haarlem vertelde over het unieke project en de DSC04989samenwerking met de archeologische collega’s. Henk Vijn onthaalde de aanwezigen enthousiast over de verdwenen Kraan aan het Spaarne. Aansluitend werd de tentoonstelling ‘Wonen en werken tussen Spaarne en Markt, circa 1300-1900’ door voorzitter Frans Willem Lantink geopend.

Samenwerking
De samenwerking tussen beide verenigingen heeft het project Damstraat grote meerwaarde gegeven. Niet alleen bleek de som groter dan de afzonderlijke delen, ook het contact en het delen van kennis is als zeer inspirerend ervaren. De samenwerking wordt wat de Archeologische Werkgroep Haarlem betreft dan ook graag voortgezet.

Openingstijden
De tentoonstelling is van 1 mei tot en met 30 augustus 2015 te zien. Zie voor meer informatie en openingstijden:

http://www.archeologischmuseumhaarlem.nl
http://www.haerlem.nl

DSC04984

Jaarvergadering en lezing opgraving Bavo

Deze week kwamen de amateurarcheologen uit de regio Kennemerland bijeen voor de jaarlijkse ledenvergadering. De vergadering werd gehou???????????????????????????????den op een wel heel toepasselijke locatie, het Archeologisch Museum Haarlem. Naast het algemene bestuurlijke en financiële deel presenteerden de werkgroepen uit Haarlem, Velsen en Beverwijk-Heemskerk hun activiteiten en ervaringen over 2014. Bij de werkgroep Haarlem stond vooral de nieuwe werkruimte en de lopende projecten Damstraat, Grote Markt 16 centraal.

??????????????????????????????? Na de pauze gaf André Numan een lezing over de recente opgravingen in de Bavo. De resultaten van de eerste campagne in 2014 werden daarbij gekoppeld aan de bevindingen van begin 2015. Van de dertiende eeuwse tufstenen Bavo is door de opgravingen inmiddels veel bekend, zoals de dikte en diepte van de muren, de breedte van het gebouw en de vorm van de koorsluiting, maar er zijn nog steeds prangende vragen om te beantwoorden. Op het archeologisch verlanglijstje staat bijvoorbeeld de toren van de kerk. Mogelijk dat daar in 2016 naar gekeken kan worden…

DSC03843

Opgraving aan het Spaarne

Afgelopen week hebben archeologen een opgraving verricht op het bouwterrein aan het Spaarne, hoek Turfsteeg. De amateurarcheologen van de AWH hielpen een handje. Zo werden enkele grondboringen gedaan om de bodemopbouw ter plekke tot op grote diepte DSC04773te kunnen bestuderen. Ook kunnen de bevindingen worden gekoppeld aan het huidige uitwerkproject Damstraat, waarover eind april een tentoonstelling in het Archeologisch Museum Haarlem opent. Dankzij de grondboringen kan de bodemopbouw nu over een groter gebied worden gereconstrueerd. Verder werd het opgravingsterrein uitgebreid met de metaaldetector onderzocht.

DSC04792