In deze rubriek wordt elke maand kort en krachtig een bijzonder, apart of juist heel gewoon opgegraven voorwerp belicht. Deze maand betreft het een plavuis met een handafdruk.
Momenteel is in het Archeologisch Museum Haarlem de fraaie tentoonstelling Schat in de stad te zien over de opgraving van het pand Grote Markt 16, het huidige smalle entreegebouw van de Verweyhal. De opgraving is begin jaren negentig door eden van de Archeologische Werkgroep Haarlem uitgevoerd. In de tentoonstelling wordt aan de hand van de vele vondsten het verhaal van de bewoners en gebruikers van Grote Markt 16 verteld. De locatie is al sinds de middeleeuwen bewoond. Uit een van de oudste beerputten is namelijk een gave middeleeuwse kookpot, een zogenaamde grape aangetroffen. Uit latere perioden zijn ook opmerkelijke vondsten gedaan, zoals een uitgebreid servies met kopjes en pijpenkoppen uit de tijd dat het pand als koffiehuis werd gebruikt. Uit deze periode stamt ook de bijzondere vondst van enkele sieraden in een van de beerputten.
Bouwmateriaal
Naast alle in het oog springende vondsten zijn er ook diverse voorwerpen opgegraven die een stuk minder spectaculair ogen, zoals bouwmateriaal in de vorm van bakstenen en plavuizen. Tijdens de uitwerking van de vele vondsten werd tussen al het bouwmateriaal een bijzondere vondst gedaan. Op twee plavuizen werd namelijk aan de achterzijde een handafdruk in tinglazuur aangetroffen. Op deze manier komt het verleden in ene wel heel dichtbij!
Handafdruk
De handafdruk aan de achterzijde van de plavuisjes geeft ons een inkijkje in het productieproces van dergelijke plavuizen. De plavuizen werden, nadat ze waren gebakken, voorzien van een laagje witte tinglazuur, het zogenaamde kwaarten. Dit glazuur was vrij kostbaar, vandaar dat de plavuizen alleen aan de zichtzijde van een laag witte tinglazuur werden voorzien. De plavuis werd in één hand schuin gehouden waardoor het overtollige glazuur er vanaf kon druipen en kon worden opgevangen. Dit moet ook zo met de plavuizen van de Grote Markt 16 zijn gebeurd. De maker had echter vuile handen gekregen en heeft hierdoor zijn eigen handafdruk achtergelaten. Ook aan de zijkant van een van de plavuizen zijn nog vingerafdrukken zichtbaar. Deze plavuisjes zijn omstreeks 1400 – 1450 te dateren.
Tentoonstelling
Wie de plavuizen en de vele andere spannende vondsten van de opgraving Grote Markt 16 wil zien, moet zeker even een bezoekje aan het Archeologisch Museum Haarlem brengen. Ideaal voor de kerstvakantie!
Afgelopen weken hebben meer dan 700 leerlingen van basisschool ter Cleeff in het kader van het jaarlijkse project kust en cultuur zich in de Haarlemse archeologie verdiept. Samen met het Archeologisch Museum Haarlem hielp de Archeologische Werkgroep Haarlem (AWH) uiteraard enthousiast een handje mee. Want wat is er nou leuker om de passie voor archeologie bij kinderen aan te wakkeren!
Voor de start van het archeologie-project werd door de juffen en enkele kinderen in het diepste geheim een leuke film gemaakt. Naast allerlei graafgereedschap als scheppen en troffels had de AWH ook enkele echte vondsten beschikbaar gesteld, waaronder niet alleen scherven maar ook een echte gave jacobakan van het kasteel Huis ter Kleef. Deze jacobakan speelde vervolgens een belangrijke rol tijdens het project. Naast de rekwisieten voor de film leverde de AWH echte middeleeuwse kookpotjes, kannetjes, borden en kinderspeelgoed –opgegraven op Huis ter Kleef- voor de inrichting van een vitrine. Daarnaast werd met opgraafspullen en gereedschap een heuse pop-up opgraving in de hal van de school ingericht. Alle kinderen konden zo goed zien hoe een opgraving er uit ziet.
Afgelopen donderdag werd de tentoonstelling ‘Vinex anno 1610’ geopend in het Archeologisch Museum in Haarlem. Het toont de vondsten uit de opgraving op het Wilsonsplein in 2011-2012.
Dit heeft tot een tweedeling geleid binnen de werkgroep van leden die nog wel en die niet meer hebben kunnen opgraven. De opgravingsverhalen krijgen langzamerhand een mythisch karakter. “Weet je nog…”. Toch doet er zich soms een buitenkans voor, dan mag er onder auspiciën van een bevoegd archeoloog worden meegeholpen aan een opgraving. Dat was ook het geval bij de opgraving van het Wilsonsplein. Als je pas net bent begonnen bij de werkgroep heb helaas ook die mogelijkheid gemist en kijk je met een gezonde jaloerse blik naar de foto’s van zo’n buitenkans.
Door veel scherven van verschillende soorten aardewerk in je handen te hebben gehad en er goed naar te hebben gekeken en gevoeld, ga je langzaam de kenmerken in je opnemen.
Verschil in glazuur, in kleur, dikte, versiering etc. Kon ik vroeger met een open blik naar voorwerpen in een vitrine kijken en denken:” dat is mooi, grappig interessant, lelijk of saai”, bezie ik het nu met hele andere ogen. Ik herken modellen, zie dat scherven goed of minder goed gelijmd zijn, waardeer mooie restauraties, bestudeer versieringen en besef hoeveel werk er is verricht tussen de daadwerkelijke opgraving en een tentoonstelling. En ooit hoop ik ook alle stappen van een dergelijk traject te mogen doorlopen.
Dagelijks leven in Haarlems eerste officiële nieuwbouwwijk.’ is te zien tot en met 28 februari 2016 in het Archeologisch Museum Haarlem.
Archeologische Werkgroep Haarlem 